Viêm gan siêu vi C

Gọi viêm gan siêu vi C (SVC) là căn bệnh thầm lặng vì phần lớn những bệnh nhân nhiễm SVC không có triệu chứng gì.

Do vậy khi nhiễm bệnh trong suốt một thời gian dài khi phát hiện bệnh đã đến giai đoạn cuối.

Con đường lây bệnh

Sau khi SVC xâm nhập cơ thể, chúng sẽ đi đến gan và tại đó siêu vi bắt đầu sinh sôi nảy nở. Diễn tiến của bệnh là một lộ trình đi từ cấp tính đến mạn tính chỉ trong vòng 6 tháng. Những trường hợp bệnh mạn tính đa số bệnh nhân không có khả năng tự loại trừ SV ra khỏi cơ thể. Ước lượng 80% bệnh nhân nhiễm SVC sẽ tiếp tục phát triển sang tình trạng mang SVC mạn tính và 20% nhóm bệnh nhân này tiếp tục chuyển sang xơ gan sau 20 năm nhiễm bệnh.

Xơ gan, một bệnh lý rất nặng nề của gan, điều đáng nói đối với căn bệnh này là không có cảm giác đau đớn gì trong thời kỳ đầu đó chính là sơ gan không triệu chứng. Khi bệnh nhân thấy mình có những dấu hiệu của bệnh gan như chán ăn, mệt mỏi, báng bụng ngày càng to (ứ nước), chảy máu cam, vàng da vàng mắt… đó là lúc bệnh đã tiến triển vào giai đoạn cuối. Tiếp theo đó, xơ gan là điều kiện cần thiết để gây ra ung thư cho người bị nhiễm SVC. Mỗi năm có khoảng 3% người xơ gan không triệu chứng tiến triển sang ung thư gan. SVC là thủ phạm đứng hàng thứ ba gây ra căn bệnh hiểm nghèo này, chỉ sau siêu vi B và rượu, nhưng hiện nay chỉ có một số ít người được chuẫn đoán căn bệnh này trong giai đoạn sớm. Sự thầm lặng này cần phải trở thành một tiếng chuông cảnh báo cho tất cả mọi người.

SVC được tìm thấy trong máu, vì vậy bất kỳ lý do gì khi ta tiếp xúc với máu của người nhiễm bệnh đều có khả năng mắc bệnh này. Một bệnh nhân bị nhiễm SVC trung bình có khoảng 2 triệu siêu vi/ ml máu, vì vậy chỉ cần một vết máu nhỏ dính trên đầu một cây kim chích cũng có thể chứa một lượng siêu vi lên đến khoảng 2.000 con và SVC có thể lây qua nhiều cách.

Đường truyền bệnh khá quan trọng hiện nay là việc dùng chung kim và ống chích. Đây không chỉ là mối nguy cơ lây nhiễm SVC mà còn nhiều bệnh khác như SVB và HIV… Ở những người tiêm chích ma túy 60-90% những người này sẽ nhiễm SVC trong một năm đầu tiên. Mặc dù những người nhiễm ma túy nặng có nguy cơ nhiễm bệnh cao hơn nhưng cần nhớ rằng chúng ta có thể bị nhiễm SVC chỉ cần sau một lần chích thử. Hiện nay dù đã có các biện pháp sử dụng bơm kim tiêm một lần nhưng con số lây bệnh qua đường “dùng chung kim - ống chích” vẫn tiếp tục tăng. Đơn giản là vì trong cơn ảo giác do ma tuý gây ra, người ta không còn đủ tỉnh táo để phòng ngừa. Ngoài lý do đó thì việc dùng chung vật dụng cá nhân hay vật dụng chuẫn bị chích như muỗng, màng lọc… cũng là một lý do.

Từ mẹ sang con: những bà mẹ bị nhiễm SVC đang mang thai thường lo lắng về nguy cơ của SVC sang bé. Thời điểm thuận lợi cho việc lây nhiễm là vào lúc chuyển dạ sinh vì khi đó máu có điều kiện tiếp xúc. Tuy vậy khả năng lây nhiễm SVC thấp hơn SVB, chỉ ở mức 3%. Nguy cơ này sẽ tăng cao 20-30% nếu mẹ bị nhiễm HIV. Đối với việc SVC lây nhiễm từ sữa mẹ sang con hiện nay vẫn chưa có một chứng minh nào cụ thể.

Loại thuốc đầu tiên được Hiệp hội Thuốc và thực phẩm Hoa Kỳ công nhận có tác dụng trong điều trị bệnh viêm gan SVC là Interferon. Interferon là một chất tự nhiên do cơ thể tiết ra để chống lại siêu vi xâm nhập. Đôi khi cơ thể không tạo đủ Interferon để loại trừ siêu vi nên cần cho thêm thuốc Interferon vào để giúp cơ thể có nhiều cơ hội chiến thắng bệnh tật. Nếu điều trị đơn lẻ, thuốc này cho tỉ lệ thành công 15-20%.

Kiêng cữ

Có đến 85% người bị nhiễm SVC diễn tiến sang viêm gan SVC mạn tính. Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến mức độ tiến triển của bệnh, trong đó chế độ ăn uống có một vai trò quan trọng vì tất cả thức ăn và nước uống đều được chuyển hóa ở gan.

Rượu bia là chất độc cho gan. Có nghiên cứu cho thấy những người nhiễm SVC uống rượu sẽ làm cho SVC phát triển nhanh chóng, gan hư hại và xơ hóa nhanh hơn. Bệnh nhân giảm tuổi thọ nhiều hơn và nhanh hơn so với người cùng nhiễm SVC không uống rượu. Tốt nhất bệnh nhân viêm gan SVC nên tránh hoàn toàn rượu bia.



Ăn uống có một vai trò quan trọng vì tất cả thức ăn và nước uống đều được chuyển hóa ở gan.







Trong cơ thể gan là cơ quan chứa nhiều chất sắt. Gan của bệnh nhân SVC có khuynh hướng chứa nhiều chất sắt hơn và điều này sẽ làm gan bị hư hại. Bệnh nhân nên hạn chế các thực phẩm giàu chất sắt như các loại thịt đỏ, gan động vật, ngũ cốc, các loại vitamin có chứa chất sắt. Thử máu để kiểm tra chất sắt, việc rút bớt máu cho việc điều trị bằng Interferon sẽ đạt hiệu quả.

Những bệnh nhân thừa cân, béo phì có thể làm gan nhiễm mỡ và viêm gan do chất mỡ. Bệnh nhân phải duy trì cân nặng trung bình. Cần áp dụng chế độ ăn giảm mỡ, giảm cân nặng cho bệnh nhân thừa cân, béo phì. Chất đạm giúp tế bào gan của bệnh nhân SVC tăng trưởng và hồi phục, nên cung cấp chất đạm mỗi ngày.

Gan khi bị xơ có thể dẫn đến tình trạng nước ứ lại trong ổ bụng, dân gian thường gọi là báng bụng. Những bệnh nhân này thường phải hạn chế lượng muối ăn vào cơ thể. Những loại thịt có màu đỏ thường có hàm lượng muối cao vì vậy nên giảm ăn thịt và thay bằng đạm thực vật. Lời khuyên cho những bệnh nhân viêm gan SVC không có biểu hiện báng bụng là nên hạn chế muối.

Viêm gan SVC là một căn bệnh thầm lặng và rất nguy hiểm. Việc khám sức khỏe là điều rất cần thiết để phát hiện bệnh sớm, bên cạnh đó khả năng điều trị thành công bệnh ngày càng cao. Người nhiễm SVC cần chú ý đến chế độ ăn để bảo vệ lá gan của mình và góp phần tích cực trong điều trị.

__________________

*Trường ĐH Y dược TPHCM